Dit is het deelgebied van de oogheelkunde dat zich toespitst op de ziekten en afwijkingen van het netvlies, of de retina.  De retina is de weefsellaag die de binnenzijde van het oog bedekt. Ze is te vergelijken met de film in een oude analoge fotocamera. De retina  bestaat uit verschillende cellen, waaronder fotoreceptoren en ganglioncellen, welke een ingewikkelde organisatie vormen. Het beeld valt op de retina en wordt  doorgestuurd via de oogzenuw naar de hersenen waar het  ‘gezien’ wordt.

Er bestaan vele retinale aandoeningen die ons zicht ernstig kunnen belemmeren. In deze bespreking beperken we ons tot de belangrijkste en meest frequent voorkomende.

 

Leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD)

De macula (gele vlek) vormt het centrale deel van ons netvlies. De macula staat in voor het scherp zicht, het zien van details (nodig voor lezen, rijden, gezichten herkennen). Leeftijdsgebonden maculadegeneratie is een aandoening van dat centrale netvlies. Het is, de meest voorkomende oorzaak van zichtverlies bij 60 plussers in de westerse wereld.

We onderscheiden 2 vormen, de droge en de natte vorm. De droge vorm is de meest voorkomende. Bij de droge vorm vormen zich drusen, kleine bleke vlekjes in het netvlies. Het netvlies wordt geleidelijk aan dunner en het zicht gaat langzaam achteruit. Dit proces kan jaren duren. Bij de natte vorm groeien nieuwe, abnormale bloedvaten achter het netvlies. Deze veroorzaken bloedingen en uiteindelijk littekens. Dit leidt tot een snelle en ernstige achteruitgang van het zicht, alhoewel nooit tot volledige blindheid. Het perifere zicht blijft behouden.

Risicofactoren

De belangrijkste risicofactoren zijn leeftijd en erfelijkheid. Andere risicofactoren zijn roken en een onevenwichtige voeding. Deze hebben we gedeeltelijk in de hand door te stoppen met roken, zorgen voor een evenwichtige voeding (met weinig verzadigde maar veel omega-3-vetzuren, groene groenten, fruit, vis en noten) en zorgen voor voldoende beweging. Daarenboven is het aanbevolen (van jongs af aan) uw ogen te beschermen tegen fel UV licht.

Symptomen

Bij LMD gaat het centrale zicht pijnloos en geleidelijk achteruit. De eerste verschijnselen kunnen beperkt zijn tot de indruk dat men meer licht nodig heeft om duidelijk te kunnen lezen. Verder kan er metamorfopsie optreden, dit is het waarnemen van rechte lijnen als gekromd of vervormd. In gevorderde stadia treden centrale scotomen op, dit zijn vlekken in het centrale gezichtsveld.

Testen en onderzoeken

Het Amsler-rooster is een eenvoudige test die u ook zelf, thuis, kunt uitvoeren. Zo kunt u verandering in het gezichtsvermogen opsporen, zoals vervorming en scotomen. Bij de oogarts wordt uw verte- en nabijzicht opgemeten en wordt, na indruppelen van pupilverwijdende medicatie, het netvlies onderzocht.  Na onderzoek aan de microscoop zijn vaak nog bijkomende onderzoeken noodzakelijk.

Een OCT (Optische Coherentie Tomografie) geeft een dwarsdoorsnede van het netvlies weer. Deze hoge resolutiebeelden geven de afzonderlijke lagen van het netvlies weer en zijn vooral nuttig om de opstapeling van vocht tussen en onder de structuren aan te tonen en op te volgen.

Een Fluorescentie angiografie is een techniek om digitale foto’s van het netvlies te maken en door inspuiting van een speciale kleurstof de bloedvaten van het netvlies beter in beeld te brengen. Ook kan men zo goed de lekkage vanuit abnormale bloedvaten zien.

Behandeling

Bij alle vormen van maculadegeneratie worden bijkomende voedingssupplementen aanbevolen. Deze bestaan uit vitaminen, antioxidantia, carotenoïden (retinale pigmenten) en omega-3-vetzuren. Inname van deze voedingsstoffen kan helpen de evolutie te vertragen.

Bij de natte vorm worden geneesmiddelen met een remmende werking op de bloedvatengroei gebruikt. Deze anti VEGF middelen dienen met een injectie in het oog worden toegediend en dit herhaaldelijk (gemiddeld 7 keer het eerste jaar). Sinds het ontwikkelen van deze behandeling is de prognose van de ziekte veel verbeterd.

 

Diabetische retinopathie

Diabetes mellitus is een ziekte waarbij het lichaam suiker niet meer correct kan verwerken. Diabetes komt vaak voor en we onderscheiden 2 belangrijke vormen, diabetes type 1 en type 2. Bij type 1 is er een te lage productie van insuline door de bètacellen van de pancreas of alvleesklier, en dit ontwikkelt zich vaak op jonge leeftijd. Bij type 2 is er onvoldoende reactie van de lichaamscellen op de aanwezige insuline of insuline-resistentie. Dit komt vaak voor in combinatie met een te hoog cholesterol, hoge bloeddruk, en overgewicht. Er is een duidelijke erfelijke voorbeschiktheid en de ziekte komt meestal voor op oudere leeftijd. Deze vorm is de meest voorkomende vorm in de westerse landen.

Diabetes mellitus is een systeemziekte: het tast alle organen in het lichaam aan, en dit omdat een hoog bloedsuikergehalte de zenuwen en bloedvaten aantast. Een van de organen die hierdoor getroffen kan worden is het netvlies van het oog, en dit komt voor bij beide vormen van diabetes. Diabetische retinopathie is een van de belangrijke oorzaken van blindheid bij westerse volwassenen,  en treft meestal beide ogen. Er kunnen echter al vrij gevorderde letsels aanwezig zijn zonder dat de patiënt dit merkt. Daarom is het belangrijk dat elke diabetespatiënt zijn ogen minstens jaarlijks laat nakijken.

Behandeling

De beste behandeling is het vermijden van complicaties van de ziekte door het suikergehalte in het bloed, evenals de bloeddruk en cholesterol goed onder controle te houden.

De behandeling van het netvlies geven de beste resultaten bij vroege en nog niet gevorderde letsels.

  • Bij ernstige niet proliferatieve en proliferatieve retinopathie wordt panretinale  laserbehandeling uitgevoerd. Deze helpt om de nieuwvaatvorming te doen verdwijnen, en wordt best uitgevoerd vooraleer er een bloeding optreedt. Indien er reeds een ernstige bloeding in het oog is, welke niet snel opklaart, moet dit chirurgisch verwijderd worden (vitrectomie).

De laserbehandeling is bijna volledig pijnloos en wordt ambulant uitgevoerd.  Het ganse perifere netvlies wordt behandeld en dit kan leiden tot lichte vermindering van het gezichtsveld, maar helpt het centrale zicht te behouden.

Ook bij maculair oedeem worden vaak laserbehandelingen uitgevoerd. Dit om de lekkage van vocht in het centrale netvlies te verminderen en zo het zicht verlies te vermijden. Recent wint echter een andere behandeling aan belang, namelijk het injecteren van een anti VEGF medicijn in het oog, om zowel lekkage als nieuwvaatvorming in het netvlies te verminderen. Dit geeft vaak betere resultaten dan laserbehandeling maar meerdere sessies zijn vaak nodig.

 

Veneuze ooclusies van het netvlies

Verstopping van een retinale vene of ader is een van de meest voorkomende oorzaken van plots pijnloos gezichtsverlies. Dit kan optreden door een klonter in de vene, maar ook door verdikking van een arterie of slagader in het netvlies en dichtdrukken van de vene die ermee samen loopt. De verstopping leidt tot zuurstoftekort in het netvlies en lekken van bloed en vocht uit de bloedvaten.

Veneuze occlusies van het netvlies komen vooral op middelbare of oudere leeftijd voor en kunnen mild tot ernstig zijn.

Risicofactoren zijn vooral hoge bloeddruk, roken, te hoog vetgehalte in het bloed, diabetes, en overgewicht, maar ook een verhoogde oogdruk en bepaalde ontstekingsziekten kunnen veneuze occlusies veroorzaken. We onderscheiden verschillende vormen, namelijk een centrale occlusie wat de ganse bevloeiing van het netvlies treft, of een takocclusie wat slechts een bepaalde tak van het bloedvatennetwerk treft.  Deze laatste vorm is meer frequent.

Symptomen

Bij beide vormen treedt er plots pijnloos zicht verlies op, vaak ook gepaard met vervorming of metamorfopsie. De mate van zichtsverlies hangt samen met de mate waarin het centrale netvlies of macula is getroffen, en kan gaan van zeer mild tot zeer ernstig. Bij ernstig zuurstoftekort van het netvlies (de ischemische vorm van occlusies) is de visus sterker gestoord, de recuperatie van het zicht minder waarschijnlijk en de kans op complicaties zoals nieuwvaatvorming en secundair glaucoom sterk verhoogd.

Algemeen onderzoek door huisarts of internist is aangewezen om systemische problemen op te sporen, zoals verhoogde bloeddruk, bloedsuiker en vetten, sedimentatie en eventueel plasma eiwitonderzoek.

Behandeling

De behandeling is vooral gericht op het vermijden of verminderen van de complicaties. Laserbehandeling van de getroffen zone wordt uitgevoerd om het zuurstoftekort te verminderen en nieuwvaatvorming tegen te gaan.  Als er zich nieuwe vaten op de iris vormen, veroorzaakt dit namelijk een secundair glaucoom, waardoor het oog nog verder zicht verliest en pijnlijk is. Bij maculair oedeem worden intravitreale injecties met antiVEGF of cortisone toegediend, om de lekkage en zwelling te verminderen.  Dit leidt meestal tot een verbetering van het zicht, maar moet vaak meerdere keren herhaald worden.

Algemene contactgegevens

Oog- en Refractief Centrum
Schilde Turnhoutsebaan 364, 2970 Schilde

Tel: 03 385 04 04
Fax: 03 385 91 97
E-mail: info@oogcentrum-schilde.be

Afspraken: online via website / telefonisch